- Advertisement -spot_img
Sunday, June 20, 2021
Homeविचारबदलिदो परिवेश समस्या उस्तै

बदलिदो परिवेश समस्या उस्तै

- Advertisement -spot_img

हरेक वर्ष मार्च ८ तारिकका दिन अन्तर्राष्ट्रिय महिला श्रमिक दिवस मनाउने गरिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय महिला श्रमिक दिवसको एक शताब्दी पूरा हुनै लाग्दा महिला श्रमिकका समस्या खासै परिवर्तन हुन सकेका छैनन् ।
नेपालमा महिला श्रमिकका विषयमा कानुन बनेपनि कार्यान्वयनमा समस्या देखिएको छ । विगतदेखि नै महिला र पुरूषको समान काममा समान सहभागिता हुन सकेको छैन् ।
संघीय व्यवस्थासँगै महिला श्रमिकका कुरा कानुनमा फराकिलो रूपमा उल्लेख भएको छ तर व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्न भने सकस नै हुने गरेको छ । महिलालाई काममा लगाउने मालिकदेखि कानुन कार्यान्वयन गराउने राज्य गम्भीर हुन नसक्दा महिला श्रमिकले वर्षौदेखि समस्या झेल्नुपरेको छ ।
मार्च ८ मा महिला श्रमिकका कुरा बहसमा आउने गरेपनि विस्तारै भुल्ने गरिएको छ । महिला रोकिए संसार रोकिन्छ भनिन्छ तर महिला अधिकारका कुरा व्यवहारमा कार्यान्वयन हुन सकिरहेको छैन् ।
महिला श्रमिकको समस्या पहिचान गरी उनीहरूको अधिकार रक्षाका लागि के हुन सक्छ ? महिलामा श्रमिकमा के समस्या छन् होला ? लगायतका विषयमा सरोकारवालाहरूसँग प्रदेश टुडेको नियमित स्तम्भ राउण्ड टेबलमा कुराकानी गरेका छौं ।


गोमा रावत
अध्यक्ष
नेपाल महिला संघ, दाङ

घरको चुलोचौकोदेखि राष्ट्र प्रमुखमा महिलालाई पाएका छौँ । तर महिला श्रमिकका कुरा हामीले कानुनमै सीमित ग¥यौँ कि भन्ने मलाई लागेको छ ।
श्रम बजारमा महिला पुरूषको समान कामको असमान ज्याला कायम भएको पाइन्छ । कानुुन नबनेको होइन् तर व्यवहारिक रूपमा त्यस्तो देखेको पाइदैन् ।
स्वयम् महिलाहरू पनि सचेत नहुँदा विभिन्न समस्या, चुनौतीको सामाना गर्नुपरेको छ । समस्या छन् तर समाधानमा राज्य नै गम्भीर हुन सकिरहेको छैन् । अहिले पनि महिलाहरू उत्पीडनमा छन् ।
महिलाअधिकार र लैंगीक समानताको विषयमा धेरै गोष्ठी, तालिम, सेमिनार भएता पनि महिलाका समस्याहरू पूर्णरूपले सम्बोधन हुन नसकेको अवस्था छैन ।
सामाजिक, आर्थिक, धार्मिक, शैक्षिक, राजनीतिक कारणले गर्दा पुरूषको तुलनामा महिलाको अवस्था निकै कमजोर रहेको छ । महिलाहरू पछाडि परेकाले राज्यको मुलप्रवाहमा आउन सकेको देखिँदैन् ।
यिनै समस्याहरूका कारण महिलाहरूको साझा सवालहरूमा लामो समयदेखि बहस, छलफल र सम्मेलन गर्दै महिलाविरूद्धको सबैखाले भेदभाव अन्त्य गरी राष्ट्रिय विकासको मूलप्रवाहमा समाहित गर्दै लगिएको छ ।
आधुनिक युगमा बढ्दो औद्योगीकरणको विस्तार र विकाससँगै महिलाहरू पनि घरका काममा मात्र सीमित नभएर विकासका काममा हात बढाउन थालेदेखि न्यायोचित ज्याला, संगठन गर्न पाउने अधिकार,
भोट दिन पाउने अधिकारजस्ता अधिकार प्राप्तिको लागि संघर्षमा उत्रिएको र अमेरिकाको न्यूयोर्क शहरमा कपडा मिलमा कार्यरत महिलाबाट मार्च ८ को दिन श्रमिक आन्दोलनको थालनी भएको हो भन्ने कुरा महिला श्रम बजारको इतिहासमा उल्लेख गरिएको छ ।
महिला श्रमिकका अधिकारको विश्वब्यापी आन्दोलनको प्रभाव नेपालमा पनि पर्दै गएको र समयानुसार लोक सेवामा महिला कोटा, समान ज्याला, साँगठनिक अधिकार, नेतृत्व तहमा सहभागिताजस्ता अधिकारहरू प्राप्ति गर्दै नेपाली महिला आन्दोलनले महत्वपूर्ण फड्को मारिरहेको छ ।
देशको बदलिँदो राजनीतिक परिवेशसँगै नेपाली श्रम बजारमा समयानुसार परिवर्तन गर्न श्रमिकहरूद्वारा साँगठनिक स्वतन्त्रता र सुदृढीकरण, ट्रेड युनियन अधिकार, मानव अधिकार, सामूहिक सौदाबाजी गर्न पाउने अधिकार,
दिगो शान्तिको सुनिश्चितताको लागि औपचारिक र अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत आम श्रमजीवि वर्गको हित र संरक्षण गर्ने उद्देश्यले बलिदानपूर्ण संघर्ष र महत्वपूर्ण योगदान हँुदै आएको छ भने पटक–पटक देशमा भएका प्रजातान्त्रिक आन्दोलनहरू श्रमिक वर्गकै सहभागित्व र संघर्षद्वारा सफल भएको छ ।
नेपालको संविधान २०७२ ले महिला सहभागितामा बृद्धि गर्न समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तका आधारमा महिलाका प्रतिनिधित्व सुनिश्चित हुने कुरा किटान गरेको छ ।
जनगणनालाई हेर्ने हो भने मुलुकको आधाभन्दा बढी संख्यामा रहेको महिलाको विकास बिना मुलुक अगाडि बढ्ने सम्भावना छैन भन्ने अभिप्रायले लामो समयदेखि महिलाहरूलाई विकास र उन्नतिको काममा संलग्न गराउँदै आइएता पनि सन्तोषजनक रूपमा अझै गति लिन सकेको अवस्था छैन् ।
पुराना पुस्ताका पुराना सोच र नयाँ पुस्ताले अवलम्बन गर्न नसकेको परिवर्तनका कारण महिलाहरूलाई समाजले हेर्ने दृष्टिकोणमा अझै परिवर्तन भएको पाइँदैन । श्रम बजारमा महिला श्रमिकका समस्या र चुनौतीहरू विद्यमान रहेको पाइन्छ ।
विभिन्न संघ संस्था तथा ट्रेड युनियनहरूबाट भैरहेको अथक प्रयासका बाबजुद पनि कतिपय कार्य क्षेत्रमा महिला र पुरूष श्रमिकबीच धेरै कुराहरूमा असमानता रहेको छ ।
त्यसमा पनि असंगठित क्षेत्रका महिला श्रमिक बढी प्रताडित हुने गरेका छन् । बढ्दो निजीकरण र उदारीकरणको कारण कार्य क्षेत्रमा महिला श्रमिकहरूलाई काम गर्न अत्यन्तै जटिल र चुनौतीपूर्ण वातावरण कायमै छ । स्वास्थ्य, शिक्षा, पानीजस्ता अत्यावश्यक क्षेत्रमा निजीकरण भैदिदा कामदारहरू बढी मर्कामा पर्ने गरेका छन् ।
नेपालमा ट्रेड युनियनहरूले संगठनप्रतिको मोह बढाउने ठोस कार्यक्रम गर्न नसक्दा विस्तारै श्रमिक आन्दोलनमा श्रमिक संख्या कम हुँदै गएको छ ।
लामो समयदेखिको अथक प्रयास, बदलिदो परिवेश र वर्तमान परिस्थितिमा नेपालको संविधान, श्रम ऐन, सामाजिक सुरक्षा ऐनहरूमा महिलाका निम्ति धेरै अधिकारहरू सुनिश्चित गरेको भएता पनि कार्यस्थलमा हुने श्रमिक महिलाहरूको समस्या पूर्णरूपले समाधान हुन सकेको छैन् ।

- Advertisement -spot_img
- Advertisement -spot_img
Stay Connected
2,454FansLike
1,200FollowersFollow
Must Read
- Advertisement -spot_img
Related News
- Advertisement -spot_img

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here