सडक दुर्घटनाः एक प्रमुख जनस्वास्थ्य समस्या

विचार

विकेश रेग्मी

विश्वब्यापी रुपमा सडक दुर्घटना मृत्यु दरको एक प्रमुख कारणको रुपमा उभिएको छ, जसको योगदान २–१ प्रतिशत रहेको छ र २०२० सम्मको विश्वव्यापी मृत्यु दरको तेस्रो उच्च योगदानकर्ताको भविष्यवाणी गरिएको छ ।
यो प्रमुख जनस्वास्थ्य समस्याले असामान्य रुपले कम आय र मध्यम आय भएका राष्ट्रहरुलाई असर गर्छ, जहाँ त्यस्ता घटनाहरु प्रायः कम छन् । सडक दुर्घटनामा अनुमानित १.२ मिलियन मृत्युको लगभग ९० प्रतिशत कम आय र मध्यम आयको देशमा हुन्छ ।
दक्षिण–पूर्वी एशिया क्षेत्रमा मृत्युदर दर १८.५÷१००००० आवादी हो र ती मृत्युको एक तिहाई दुई पाङ्ग्रे तथा तीन पाङ्ग्रे सवारी साधनबाट हुने गरेको पाइन्छ । यस क्षेत्रको लगभग ३० प्रतिशत देशहरुमा हिड्ने र साइकल चलाउनलाई प्रवद्र्धन गर्न केही नीति छ तर नेपालमा यो नीतिको कमी छ ।
नेपालमा कुल जनसंख्या २३.२ करोडबाट बढेर २६.६ मिलियनभन्दा बढी पुगेको छ, जबकी गाडीको राजस्व दर्ता हेर्दा २०००–२००१ मा ३१७२८४ बाट बढेर २०११–२०१२ मा १३४८९९५ दर्ता भएको थियो यो तथ्याङ्क हेर्दा एकै दशकमा ३२५ प्रतिशतले वृद्धि हो ।
त्यसैगरी लगभग करिब २ मिलियन गाडीहरु जुलाई २०१५ सम्ममा राजस्व दर्ता भएको पाइएको थियो । जसमध्ये ८० प्रतिशत दुई पाङ्ग्रे सवारी साधन (मोटरसाइकल) रहेका छन् जसलाई हलुका सवारी साधन जस्तै जिप, कार र पिकअप भ्यानले पछ्याएका छन् ।
त्यसैगरी, राष्ट्रिय सडक सञ्जालले पनि बिगत केही वर्षदेखि तिब्ररुपमा गति लिएको छ । नेपालका धेरैजसो ग्रामीण तथा पहाडी ईलाकाहरुमा सडक विस्तारका काम भैराखेको छ, जसले गर्दा ग्रामीण तथा पहाडी ईलाकाहरुलाई सदरमुकामसम्मको पहुँच बृद्धि भएको छ ।
सडक विस्तार सँगसँगै सवारी दुर्घटना पनि उल्लेख्य रुपमा बृद्धि भएको छ जसले जनस्वास्थ्यमा एउटा ठूलो समस्या तथा चुनौती निम्त्याएको छ । सवारी दुर्घटना नेपालमा चोट र आघातको एक प्रमुख कारण हो । सडक दुर्घटनालाई रोक्न र रोक्नको लागि नीति र उपयुक्त रोकथाम विकास गर्नु अघि, यसको महामारी विज्ञान बुझ्न महङ्खवपूर्ण छ ।
एक अस्पतालमा आधारित अध्ययन अनुसार, नेपालमा चोट र आघात भएको बिरामीमध्ये करिब ४८ प्रतिशत बिरामीहरु आर.टि.आई (सडक दुर्घटना) को कारणबाट भएको थियो । यसबाहेक अस्पतालमा सञ्चालन गरिएको अटोप्सी अनुसार सडक दुर्घटना मृत्युको प्रमुख कारण थियो । सडक दुर्घटनाका धेरै कारणहरु छन् । मुख्यतः ड्राइभिङ र ड्राइभरहरुको ब्यवहार, सम्बन्धित सवारी साधनको मेकानिकल अवस्था र सडकको अवस्थासँग सम्बन्धित छन् ।
नेपालमा आर.टि.आइको धेरै ठूलो बोझा छ । नेपालमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने मृत्युदरभन्दा आर.टि.आई.बाट हुने मृत्युदर बढिरहेको छ । प्रदेश नम्बर ५ को मात्र कुरा गर्ने हो भने आर्थिक वर्ष ०७४÷०७५ दुर्घटना १००८ भएकोमा ६२९ को मृत्यु भएको थियो भने आर्थिक वर्ष ०७५÷०७६ पुससम्मको डाटा हेर्ने हो भने जम्मा ६१० दुर्घटना भएकोमा ३४८ को मृत्यु भएको प्रदेश ट्राफिक प्रहरी कार्यालयको रेकर्ड रहेको छ । नेपालमा धेरैजसो दुर्घटनाहरु दुईपाङ्ग्रे सवारी साधनबाट हुने गरेको छ ।
जसले गर्दा धेरै जनधनको क्षति हुने गरेको छ । सडक दुर्घटनाको अलावा नेपालमा हवाई दुर्घटना पनि अत्याधिक हुने गरेको छ, जसमा ठूलो जनधनको क्षति हुने गरेको छ । अस्ति मात्रै भएको हवाई दुर्घटनामा पर्यटन मन्त्री रविन्द्र अधिकारीसहित विशिष्ट व्यक्ति सातजनाको ज्यान गएको हामी सबैलाई थाहा छ ।
यी घटनाहरु त प्रतिनिधि घटनाहरु मात्र हुन् यस्ता घटनाहरु नेपालमा थुप्रै घटेका छन् जसले जनस्वास्थ्यमा एक प्रमुख समस्याको रुपमा देखापरेको छ । यी र यस्ताखालका घटनालाई समाधान र सम्बोधन गर्नको लागि एउटा छुट्टै र विशिष्ट प्रकारको कानुनको जरुरी छ साथै समाजका सबै व्यक्तिहरु सडक नियम पालना गर्न सजक हुनुपर्ने जरुरी छ ।
लेखकः घोराही उपमहानगरका स्वास्थ्य शाखाका जनस्वास्थ्य अधिकृत हुन् ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *