- Advertisement -spot_img
Tuesday, April 20, 2021
Homeविचारभिटामिन र यसको महत्व

भिटामिन र यसको महत्व

- Advertisement -spot_img

अरुण कुमार पोख्रेल     

परिचयः भिटामिन शब्द भिटाएमाईन भन्ने शव्दबाट आएको हो । जुन १९१२ मा पोलिश बायोकेमिस्ट क्यासिमिर फिन्किले आविस्कार गरेका हुन् । जसले जीवनलाई आवश्यक पर्ने सूक्ष्म पोषक तत्वहरूको जटिलतालाई टाढा राखेको थियो ।
सन् १९३५ भन्दा पहिले, भिटामिनको एकमात्र स्रोत खाना थियो । भिटामिनको सेवन गर्न अभाव भयो भने, परिणाम भिटामिनको कमी हुने र परिणामस्वरूप भिटामिनको कमी भएर लाग्ने रोगहरू लाग्दछन् ।
सबै भिटामिनहरू १९१३ देखि १९४८ बीचमा (पहिचान गरिएको) पत्ता लागेको थियो । व्यावसायिक रूपमा ईष्टबाट (भिटामिन ‘बी’ जटिल र अर्ध (सिंथेटिक) भिटामिन ‘सी’को ट्याब्लेटहरू उत्पादन भयो । सन् १९५० को दशकमा मल्टि भिटामिनसहित भिटामिनहरुको बृहत् उत्पादन र मार्केटिङद्वारा जनसंख्यामा भिटामिनको कमीलाई रोक्नको लागि अनुसरण गरियो ।
सरकारहरूले मुख्य खाद्य पदार्थहरू जस्तैः पिठो वा दूधमा भिटामिनहरू थप्ने कार्य ग¥यो जसलाई खाद्यान्न सुदृढीकरण भनियो । भिटामिनको कमीहरूलाई रोक्न महिलालाई गर्भावस्थाको समयमा फोलिक एसिड पुरकको लागि सिफारिस गरियो ।
जसको काम शिशु न्यूरल ट्यूब दोषहरूको जोखिम कम गर्न भूमिका खेल्नु पनि हो । भिटामिनको कमीलाई कम गर्न स्पष्ट रूपमा भिटामिन–पर्याप्त आहार खान्ने नै महत्वपूर्ण हो ।
भिटामिनलाई पूर्ति गर्न प्राकृतिक रुपमा पाइने चिजहरुको प्रयोग गरी खानु महत्वपूर्ण हो तर आजभोलि मानिसको बसाई ग्रामीणभन्दा सहर केन्द्रित भएकोले यसको परिपूर्ति गर्न प्राकृतिक साथै कृत्रिम मानव निर्मित भिटामिनको प्रयोग गरिन्छ ।
भिटामिन एक जैविक अणु वा (अणुहरूको सम्बन्धित सेट) हो । यो एक आवश्यक सूक्ष्म पोषकतत्व हो । जुन जीवलाई उचित मेटाबोलिजम कार्यको लागि थोरै मात्रामा आवश्यक पर्दछ । आवश्यक पोषकतत्व जीवमा संश्लेषित गर्न सकिदैन ।
यसलाई खानामार्फत पूर्ति गर्नुपर्दछ । भिटामिनमा आवश्यक पोषक तत्वहरूको र अन्य समूहहरु समावेश गरिदैन जस्तैः कार्वोहाईड्रे ड, प्रोटिन, बोसो । धेरै भिटामिनमा एकल अणुहरू हुँदैन । तर सम्बन्धित अणुहरूको समूहलाई भिटामर भनिन्छ । उदाहरणको लागि, भिटामिन ‘ई’ मा चार टोकोफेरोल र चार टोकोटिएनोल हुन्छ ।

प्रकारः मानव मेटाबोलिज्मलाई आवश्यक पर्ने १३ भिटामिनहरू हुन्छन् ।

  •  भिटामिन ए
  •  भिटामिन बी १ (थाईमिन)
  •  भिटामिन बी २ (राइबोफ्लेविन)
  •  भिटामिन बी ३ (नियासिन)
  •  भिटामिन बी ५ (प्यान्टोथेनिक एसिड)
  •  भिटामिन बी ६(पायड्रोक्साइन)
  •  भिटामिन बी७ (बायोटिन)
  •  भिटामिन बी ९ (फोलिक
    एसिड वा फोलेट)
  •  भिटामिन बी १२ (कोबालामिन्स)
  •  भिटामिन सी(एस्कोर्बिक) एसिड)
  •  भिटामिन डी (क्यासिफेरोल)
  • भिटामिन ई (टोकोफेरोल
    र टोकट्रिएनोलहरू)
  •  भिटामिन के (क्विनोन्स)।

 भिटामिनलाई घुलनशीलको आधारमा दुई भागमा बाँडिएको छः–

  • पानीमा घुलनशीलः भिटामिन
  •  बोसोमा घुलनशील ः भिटामिन
    डि, भिटामिन ए, भिटामिन
    ई, भिटामिन के

 भिटामिनका विविध जैविक रसायनिक कार्यहरू

भिटामिन ‘ए’ को कार्यः सेल र टिष्यु वृद्धिको भिन्नताको अवलोकन गर्नु हो ।
श्रोतहरुः कोड लिवर तेल
भिटामिन ‘डी’को कार्य
भिटामिन ‘डी’ ले हर्मोनको कार्य प्रदान गर्दछ, हड्डीहरू र अन्य प्रक्रियाका लागि खनिज मेटाबोलिजमलाई नियमित गर्दछ ।
श्रोतहरुः सूर्यको किरण, दूध, बन्दागोभी
‘बी’ जटिल भिटामिनहरूको कार्य एन्जाइम कोफेक्टरहरू
(कोएन्जाइम) वा तिनीहरूका लागि पूर्ववर्तीहरूको रूपमा कार्य गर्दछ । दुबै भिटामिनको कमी र अधिक सेवनले सम्भाव्य रूपमा क्लिनिक महत्वपूर्ण रोग निम्त्याउन सक्छ । यद्यपि पानीमा घुलनशील भिटामिनको अधिक सेवनले त्यस्तो कम गर्ने सम्भावना कम हुन्छ ।
श्रोतहरुः मासु, दूग्ध उत्पादन, अण्डाहरू चामलको, चोकर मासु,
(कलेजो), अण्डाहरू भिटामिन ‘सी’ शरीरको सबै भागहरूको सम्हार विकास र मर्मतको लागि आवश्यक पर्दछ । घाउहरू निको पार्नु, टिशुहरू बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ । छाला रक्तवाहिकाहरू बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ । श्रोतहरुः साइट्रस, (कागती अमला)
भिटामिन ‘इ’को कार्य
रातो रक्त कोषिकाको निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नु । रगत नलीहरूलाई फराकिलो पार्नु र रगतलाई भित्र पस्न नदिनको लागि मद्दत गर्दछ ।
श्रोतहरुः गहुँ जीवाणु तेल, अपरिभाषित वनस्पति तेलहरू ।
भिटामिन ‘के’ को कार्य
जसले रगत जम्नु र रगतमा क्याल्सियमको स्तरमा नियमन गर्नु भूमिका खेल्छ । प्रोथ्रोम्बिन उत्पादन गर्न शरीरलाई भिटामिन ‘के’ आवश्यक पर्दछ, प्रोटिन र क्लोटिंग कारक रगत जोर्नु र हड्डी बलियो बनाउन हो ।
श्रोतहरुः पात तरकारीहरू
निष्कर्षः डब्ल्यूएचओले अपर्याप्त तरकारी र फलफूलले विश्वव्यापी २.८ प्रतिशत मृत्युको कारण हो भनेर भनेको छ । प्रति दिन कम्तिमा ४०० ग्राम फलफूल र तरकारीहरू विषादी नभएको खाना खानाले पनि शरीरलाई आवश्यक पर्ने भिटामिनहरु पूर्ति हुन्छन् । आजभोलि बजारमा विभिन्न किसिमका ब्राण्डका भिटामिनहरु पर्याप्त मात्रामा छन् ।
ग्रामीण भेगमा बस्ने मानिसहरुले भिटामिनको पूर्ति प्राकृतिक श्रोतहरुबाट उपलब्धता हुने हुँदा यसको परिपूर्ति सजिलै गर्न सक्दछन् । तर शहरमा यसको परिपूर्ति प्राकृतिक श्रोतबाट मात्र सम्भव नभएको हुँदा आवश्यक पर्ने भिटामिन टयाबलेट क्याप्सुल सिरपद्वारा परिपूर्ति गरिन्छ ।

- Advertisement -spot_img
- Advertisement -spot_img
Stay Connected
16,985FansLike
2,458FollowersFollow
61,453SubscribersSubscribe
Must Read
- Advertisement -spot_img
Related News
- Advertisement -spot_img

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here